18-12-2008
Het Evangeliarium komt naar Alkmaar
Het Evangeliarium van Egmond is vanaf 23 december tot 6 april 2009 te zien in het Stedelijk Museum Alkmaar. In het kader van de tentoonstelling ‘Macht en Mystiek. Egmond in de Middeleeuwen' komt één van Nederlands belangrijkste cultuurhistorische voorwerpen uit de vroege Middeleeuwen naar Alkmaar. Een unicum, daar het Evangeliarium vanwege de kwetsbaarheid zelden getoond wordt.
Het Evangeliarium wordt onder speciale begeleiding op maandag 22 december door de restaurator van de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag naar het Stedelijk Museum Alkmaar gebracht en in de vitrine gelegd. De mensen van het museum mogen het niet aanraken.
Het Evangeliarium bevat de oudste afbeeldingen van Nederlandse mensen en gebouwen. Het vertegenwoordigt eveneens één van de oudst bewaard gebleven kerkschatten.
Het handschrift bevat de tekst van de vier evangeliën en werd, zoals uit karakteristieken van het schrift valt af te leiden, tussen 875 en 900 in Reims in Noord-Frankrijk geschreven. Enige tijd later moet het boek in westelijker streken zijn beland, waar een rijke versiering van canontafels, evangelistenportretten en sierbladzijden in de zogenaamde Franco-Saksische stijl werd toegevoegd.
Rond 975 kwam het boek in bezit van Dirk II, graaf van Holland van circa 939 tot 988, die er een kostbare met goud en edelstenen versierde band om liet zetten. Hij gaf het handschrift vervolgens ten geschenke aan de Abdij van Egmond, waarschijnlijk ter gelegenheid van de wijding van de door hem in steen herbouwde kloosterkerk. Bij die gelegenheid liet hij twee miniaturen toevoegen, die de schenking vastleggen. Op de eerste zien we hoe Dirk en zijn echtgenote Hildegard het boek op het altaar neerleggen, terwijl rond hen de kloosterkerk is afgebeeld in de voor de Middeleeuwen gebruikelijke combinatie van dwarsdoorsnede en buitenaanzicht. Op het rechter blad smeken beide echtelieden tot de H. Adalbert, de patroonheilige van Egmond, om voorspraak bij Christus. Beide voorstellingen worden toegelicht door een Latijns vers, waarvan het linker, in vertaling, als volgt luidt: ‘Dit boek werd geschonken door Dirk en zijn geliefde vrouw Hildegard aan de genadige vader Adalbert, opdat hij hen rechtvaardig zal gedenken in alle eeuwigheid'.
Het Evangeliarium bleef tot in de zestiende eeuw in Egmond, tot het tijdens de woelingen van de beeldenstorm eerst in Haarlem en vervolgens in Keulen (1583) in veiligheid werd gebracht; de rijk versierde band is in die tijd verloren gegaan. Aan het begin van de negentiende eeuw werd het handschrift in Utrecht herontdekt en wegens zijn historisch belang door de Nederlandse Staat in 1830 voor 800 gulden aangekocht en aan de collectie van de Koninklijke Bibliotheek toegevoegd.
Evangeliarum van Egmond / Reims, derde/vierde kwart negende eeuw; Noord-Frankrijk, ca. 900; Vlaanderen, ca. 975. Perkament, 218 folia, 231 x 207 mm. - Herkomst: Oud-bisschoppelijke Klerezij te Utrecht, 1830. Collectie Koninklijke Bibliotheek, Den Haag